Velikonoceheader

Binnenkort is het weer zover: Pasen...


 

 Maart 2010

velikonoce

Binnenkort is het weer zover: Pasen.

In voormalig Tsjecho-Slowakije, de jaren voor 1989, was de betekenis van Pasen (Velikonoce) slechts beperkt tot het verwelkomen van de lente, de tradities en religieuze achtergronden van Pasen werden nl onderdrukt door het communistische regime. Tegenwoordig zijn de Tsjechen zich weer bewust van de sterke Christelijke achtergrond van Pasen maar het wordt niet beschouwd als een hele religieuze feestdag. Pasen in de Tsjechische Republiek is vooral een leuke, gezellige tijd. Veel tradities rondom Pasen worden nog actief in ere gehouden, vooral in dorpen maar ook de verschillende regio's hebben zo hun eigen tradities en gewoontes. Deze Paastradities zijn in principe al zeer oud, de eerste vermeldingen zijn al in de 14e eeuw. Eén van de typische tradities is het op Paasmaandag  “slaan” met wilgentakken door de jongens op de billen van meisjes. Dit voor buitenstaanders zeer merkwaardige ritueel heeft meer weg van een heidens lentefeest dan van een Christelijke hoogtijdag. De symboliek achter het pomlázka-ritueel is de begroeting van de lente en brengt daarmee verjonging en jeugdigheid. Bovendien zou het ook nog ziekte en boze geesten verjagen. Tijdens het tikken met de zweepjes dreunen de heren een versje op:

Hody, hody, doprovody (Feest, feest, wij komen langs)
Dejte vejce malovaný (Geef ons een ei, een beschilderd ei)
Nedáte-li malovaný, (Heb je geen beschilderde)
Dejte aspon bílý (Geef dan een witte)
Slepička vám snese za kamna jiný (De kip zal een andere voor je leggen)

Kluk Velikonoce*

In sommige regio’s is het de traditie om een emmer koud water over je heen te krijgen en weer elders nemen de meisjes op de dinsdag na Pasen revanche en slaan op hun beurt deze dag met de zweepjes. Deze zweepjes, de pomlázky, zijn gemaakt van jonge wilgen- of berkentakken, omdat daarin de kracht en de jeugdigheid van de natuur zou schuilen. Door de meisjes ermee te “slaan”, dragen de jongens deze kracht aan hen over.

pomlazka_pleteni sshot-2

De lengte van zo’n zweep kan variëren van 50 centimeter tot wel twee meter. Aan het eind zitten linten. Het schijnt een traditie te zijn dat vrouwen hun eigen linten toevoegen aan de zweep, zodat men kan zien hoeveel vrouwen de man al heeft bezocht. Het maken van zo’n zweep is een klein kunstwerkje op zich, welke de heren traditiegetrouw op Paaszondag zouden moeten maken. Tegenwoordig wordt het hun gemakkelijk gemaakt, je kunt ze in diverse winkels kant en klaar kopen. De vrouwen kunnen op Paasmaandag dan “opgejaagd” rondrennen, (als ze besluiten om het interessant te maken of mee te spelen), of ze staan gewoon roerloos terwijl de mannelijke bezoekers op haar billen tikt. Het tikken mag in principe geen pijn doen. Gedurende de dag brengen de mannen (meestal in groepen) een bezoekje aan hun vrouwelijke familieleden en vrienden.

Paastraditie2*

Bovenstaande foto* is gemaakt door vriendin Jeanne, op het plein van Vysoké nJ, Paasmaandag 2009. Natuurlijk is Jeanne zelf ook de klos....buurman Petr doet zijn best!

Paastraditie4

De meisjes en vrouwen belonen hen voor deze ‘dienst’ met een ei, een ander uitgesproken lente- en verjongingssymbool, maar ook het symbool van nieuw leven, vruchtbaarheid, leven en opstanding (want het bevat de kiem van het leven), levenskracht, geboorte en onsterfelijkheid.  Andere beloningen zijn snoep, mooie gekleurde linten voor aan de -pomlazka-, maar tegenwoordig vooral ook de alcoholische versnaperingen. Het is niet ongewoon dat u groepjes mannen tegen komt, al zwalkend langs de weg, omdat ze te diep in het glaasje hebben gekeken.

De meisjes versieren op Paaszondag de eieren. Ze worden met de hand beschilderd of op andere wijze versiert, er zijn geen beperkingen aan het creëren van mooie kleurrijke eieren. Naast verven worden nog vele andere technieken gebruikt, zoals het beschilderen met gesmolten bijenwas, wasco, stro, aquarelverf, stickers, kunstmatige- maar ook natuurlijke kleurstoffen worden gebruikt zoals die van rode uien.  Hier enkele prachtige voorbeelden:

vejce0001_(straw) gedecoreerd met stro

vejce0202 velikonoce_kraslice1
deze twee foto's zijn van eieren die gekleurd zijn met het water wat getrokken is van rode uien. Vervolgens is de decoratie er weer afgeschraapt.

vejce010_wax vejce017
Links met was en rechts eerst met een chemische kleurstof in z'n geheel gekleurd, daarna is decoratie met wax aangebracht.

vejce4icon_batik vejce9_engraved
Links batik, rechts eerst gekleurd, daarna gegraveerd.


radio_Praha pomlazka33

In sommige delen van Tsjechië zijn ook de dagen voor Pasen bijzonder. Bijvoorbeeld in Noord-Moravië, hier heb je lelijke woensdag (Škaredá středa), de kinderen zijn hier vandaag al vrij om tijd te besteden aan het Paasfeest. Daarna groene donderdag (Zelený čtvrtek), dan gaan de jongens met hun ratels door het dorp en hoor je het ratelgeluid al van verre. De betekenis hiervan is het verjagen van Judas. Op Goede vrijdag (Velký pátek) en witte zaterdag (Bílá sobota) herhalen ze dit ritueel, maar op zaterdagochtend stoppen ze bij ieder huis en rammelen net zo lang tot er wat geld gegeven wordt. Dit geld verdelen ze weer onderling. Groene donderdag  wordt volgens enkelen zo genoemd vanwege de lange groene gewaden die dan in de kerk gedragen worden en de spinazie die traditioneel op deze dag wordt gegeten. Ook is het de dag van het Laatste Avondmaal, toen Jezus Christus met de apostelen smulden van lamsvlees met brood en wijn. In het Christendom symboliseert het Paaslam Jezus Christus die door zijn (op)offering  net als een offerdier de zonden van de mensen heeft weggenomen. In grote delen van Tsjechië is het nog steeds gebruikelijk om een lam voor Pasen te bakken, maar wordt het lam daarbij vaak vervangen door peperkoek replica lammeren, de Velikonoční beránek.

Velikono__n___ber__nek

Pasen in Tsjechië, met prachtige tradities die hopelijk nog lang voort blijven bestaan!

Veselé Velikonoce! Vrolijk Pasen!

Met dank aan: 
Jeanne
myczechrepublic.com
Radio Praha

jaunted.com