Tsjechisch bier, het beste bier ter wereld?


pivovar3

 

Tsjechen en bier is als Fransen en wijn en Hollanders en kaas. Bier hoort bij het Tsjechische leven, veel Tsjechen drinken elke dag wel een paar glazen bier. Ik (Lina) drink geen bier, maar het hoge Tsjechische cultuurgehalte omtrent bier en het brouwen hiervan maakt het voor mij wel degelijk een interessant onderwerp. Het bier wordt in Tsjechië standaard in halve liters geserveerd en het drinktempo ligt over het algemeen hoog. Met een gemiddelde van 160/170 liter per persoon per jaar drinken de Tsjechen Nederlandse bierliefhebbers er zo uit. Wij Hollanders consumeren nog geen tweederde in een jaar. Een halve liter is goedkoper dan een glaasje spa dus waarom zou men ook niet? Of het gezond is betwijfel ik natuurlijk. De Tsjechen schijnen bier (pivo) ook wel tekutý chleb te noemen, vloeibaar brood. En het bier gaat inderdaad rijkelijk als warme broodjes over de bar. Bier behoort, net als wijn tot één van de oudste dranken uit de menselijke geschiedenis. Volgens sommigen vind het brouwen al haar oorsprong (door spontane gisting) bij de eerst bekende beschaving: de "Sumeriërs."gerst

 

Het productieproces van bier is door de eeuwen heen steeds veranderd en verbeterd, zodat er nu veel verschillende manieren zijn om tot evenzo verschillende bieren te komen. Toch is de basis van het proces nauwelijks veranderd: van een zekere graansoort (meestal gerst) worden de korrels tot kiemen gebracht en vervolgens gedroogd. (Tijdens het kiemen ontstaan in de gerstekorrel enzymen, die nodig zijn om zetmeel in de gerst om te zetten in suiker.) Dit proces heet eesten en het resultaat is mout. De mout wordt vervolgens geplet of gemalen. Van de mout wordt weer een moutpap gemaakt, de zogenaamde wort, wat de basis van het uiteindelijke bier. De –wort- wordt gekookt, meestal ook gehopt, en uiteindelijk vergist. Door de toevoeging van hop gaat men bederf tegen en het geeft ook smaak aan het bier. Pas na de tweede vergisting krijgt het bier zijn typische smaak.

na_zdraviii (1)  pivofestPivofest Trutnov

 

Verschillen tijdens het productieproces leiden tot smaakvariatie in bieren. In de Bohemen, het gebied wat het grootste deel van Tsjechië beslaat, heeft men altijd bier gebrouwd uit mout, water en hop. Elke zichzelf respecterende bierbrouwer heeft zijn eigen type gist. Afhankelijk van de temperatuur waarbij het gistingsproces plaatsvindt, spreekt men van ondergisting en bovengisting. Ondergisting of lage gisting vindt plaats bij een temperatuur van 6 tot 8 graden. Het proces verloopt rustig zodat de gist de kans krijgt naar de bodem van de ketel te zakken. De volledige vergisting neemt enkele weken in beslag. Vroeger was het alleen in de winter of in koude delen van Europa mogelijk ondergistend bier te maken, maar met de ontwikkeling van betere koelmethoden in de 19e en 20e eeuw werd het mogelijk permanent ondergistend bier te brouwen. Het voordeel van ondergisting is dat de brouwer meer controle over het gistingsproces heeft. Met name in Tsjechië en Duitsland wordt veel ondergistend bier gebrouwen. Bovengisting of hoge gisting vindt plaats bij een temperatuur van 15 tot 20 graden. Dit proces verloopt veel wilder; de vergisting duurt hoogstens enkele dagen en de gist blijft op het brouwsel drijven. Voor de ontwikkeling van de ondergisting was bovengisting het gebruikelijke proces. Met name in Engelandd en in Belgiëë is het dit altijd gebleven, al worden tegenwoordig ook in deze landen veel ondergistendepilseners of lagers gedronken.

In Tsjechie kon het bier praktisch door iedereen worden gebrouwd die daartoe gelegenheid en grondstoffen had. In vroegere tijden dus vooral de landheren en clerici. In de 13e eeuw werden vele Koninklijke steden opgericht met diverse privileges, waarbij het brouwrecht zeer belangrijk was.  Al in de 14e eeuw hebben zich de brouw- en het mouthandwerk van elkaar gescheiden en later zijn tevens hun zelfstandige gilden opgericht. Hieruit blijkt wel dat de geschiedenis van het bier in Tsjechië eeuwen terug gaat. De eerste brouwerij (=pivovar) werd in 1118 gebouwd in Cerhenice. De geografische eigenschappen van Tsjechië maken het uitermate geschikt voor de productie van hop en graan. Tijdens de Hapsburgse periode werd het drinken van wijn iets populairder, maar het bier drinken is altijd stevig verankerd geweest in de Tsjechische cultuur. Het bezoeken van de kroeg werd door de communisten niet toegejuicht, maar het kroegleven is zo'n vast bestanddeel van de Tsjechische cultuur dat men daar zijn vingers niet aan heeft durven branden. Bier is trouwens iets anders dan pils. Pils is een soort bier. Naast bekende merken als Pilsner Urquell (Prazdroj), Gambrinus uit Plzen en Budvar (Budweiser) uit Ceske Budejovice bestaat op de markt een grote hoeveelheid van lokale merken waar het bier op ambachtelijke wijze gebrouwen wordt en ieder met hun eigen specifieke smaak. De Tsjechische markt springt er ook door een grote verscheidenheid uit. Gorrit houdt wel van een lekker Tsjechisch biertje op z’n tijd, zijn favoriete merk  is van zo’n lokale brouwerij: Svijany, en dan speciaal de 11˚, een lager met 4,8% alcohol, dus een vrij licht bier.

Svijany

 

° betekent dus niet het alcoholpercentage, maar de hoeveelheid van het wort-extract (in %) in oorspronkelijke vorm. De wort, ook wel malt genoemd, is zoals eerder geschreven, de basis van het bier waaruit uiteindelijk na gisting het bier ontstaat. Svijany wordt gebrouwen in de plaats Příšovice, nabij Turnov, welke qua afstand niet ver gelegen is van Vysoké nad Jizerou, waar wij ons vakantiehuisje hebben. De West Boheemse stad Pilzen (Plzen) is de bakermat voor het vocht wat in de rest van de wereld bekend zou gaan staan onder de naam: "Pils" . Pilzen is de erkende geboorteplaats van het gouden lagerbier, dat de gehele bierwereld tracht te kopiëren. Er bestaan honderden verschillende pils maar het eerste en wereldgewaardeerde origineel is dus het zeer bekende Pilsener Urquell. En zo begeven de bierliefhebbers uit de hele wereld zich naar Pilzen, dat inmiddels een Bier-Mekka is geworden. De eerste brouwerijschool in de wereld ontstond in Tsjechië aan het einde van de 18e eeuw. Sinds 1816 bestaat een hogeschool en sinds 1868 ook een middelbare school gespecialiseerd op de productie van bier.

pivo_pullitr1  Pivo_pilzen Brouwerij Pilzen

In het verleden, b.v. in de 18e eeuw waren er meer dan 1200 brouwerijen, maar vandaag de dag zijn dat er ongeveer 50. De meeste brouwerijen kun je bezoeken en uiteraard het bier daar rechtstreeks proeven. Daarnaast bestaan ongeveer een twintigtal minibrouwerijen in restaurants, waar u meestal het vervaardigen van het bier tijdens het consumeren daarvan kunt volgen. Waarschijnlijk de bekendste is brouwerij -U Fleků-  in Praag, die sinds het jaar 1499 het bier brouwt. De geïnteresseerden in bier kunnen kennis maken met zijn productie, geschiedenis of tradities in de brouwerijmusea, zoals bijvoorbeeld in het al eerder genoemde Pilzen.

Tsjechen gebruiken bier niet alleen om te drinken. Bier wordt in de Tsjechische keuken ook gebruikt voor het marineren van vlees of bijvoorbeeld het aanlengen van sauzen. In de loop van de zomer vinden in vele steden in Bohemen, Moravië en Silezië verschillende bierfestivals en bierfeesten plaats. Tot de bekendste behoren het festival in České Budějovice en in Pilzen, maar u kunt ook stoten op een regionaal festival en een door een kleinere brouwerij georganiseerd bierfeest. De bekendste bij ons in de regio is die van de plaats Trutnov, niet te verwarren met Turnov.Ook zijn er speciale bierfietsroutes door heel Tsjechië, waarbij men onderweg diverse kroegen en restaurants passeert.

radegast

Het blijft bij de Tsjechen trouwens niet bij bier alleen. Tsjechen stoken ook hun eigen sterke dranken zoals slivovice, een soort jenever van meestal pruimen. Voor de val van het communistisch regime was sterke drank erg duur dus men moest wel. Het bekende drankje Becherovka uit Karlsbad is hét nationale kruidendrankje van Tsjechië, zoals bij ons de Friese Berenburg.

Vandaag de dag is het misschien niet meer nodig iemand er van te overtuigen dat het Tsjechische bier het beste ter wereld is als ik de kenners mag geloven. Diegene die dat niet gelooft, zou het bier dus moeten proeven. Het onderscheidt zich van de buitenlandse bieren door een grotere volheid, hogere bitterheid en voornamelijk wordt in u een gevoel gewekt, dat u een volgende moet drinken.

In plaats van Proost! zeggen de Tsjechen: Na zdravi! (Gezondheid!)

na_zdraviii

 

Maart 2010

Broninformatie:
http://nl.wikipedia.org

http://www.czechtourism.com
http://www.czecot.co
http://www.natuurlijk-tsjechie.nl
http://www.tsjechiepagina.nl
http://www.25xeurope.com